بابا صفرى

285

اردبيل در گذرگاه تاريخ ( فارسى )

به نظر ميرسد كه عامل مهم تعمير و نگهدارى اين مسجد و بقعه و متعلقات آن موقوفات وسيع آستانهء شيخ صفى الدين بوده است و از درآمد آنها اين قبيل كارهاى ضرورى صورت ميگرفته است ليكن از زمانى كه دست تطاول يغماگران و كسانى كه در عهد ما عنوان « موقوفه‌خواران » به خود گرفته‌اند بر آنها باز شده اين رشتهء درآمد كم‌كم قطع گرديده و اين آثار تاريخى دستخوش خرابى و انهدام گشته است . موقوفات آستانهء شيخ صفى الدين : حال كه صحبت از موقوفات شيخ صفى الدين بميان آمده بهتر است اشاره‌اى بكتاب صريح الملك عبدى بيگ نمائيم . آن نسخهء خطى از اين كتاب كه گفتيم در كتابخانهء ملى تهران موجود است در كاغذ سمرقندى و بقطع نيم ورقى با خط زيبائى نوشته شده و حاوى 391 صفحه است و صورت موقوفات آن بقعه را بتفصيل در خود ثبت كرده است . قبل از آنكه بمطالب آن كتاب اشاره كنيم براى اطلاع آندسته از خوانندگان ارجمند كه در باب وقف مطالعاتى ندارند يادآور ميشويم كه وقف عبارت از آنست كه شخصى اصل مالى را كه مالك آن است براى مدتى ، يا براى هميشه ، حبس كند و درآمد آن را براى مصارف معين اختصاص دهد و از اين نقطهء نظر است كه فقهاى اسلام آن را به « حبس الاصل و سبل الثمره » تعريف كرده‌اند و قانون مدنى ايران نيز اين تعريف را قبول نموده در مادهء 55 گفته است « وقف عبارت است از حبس عين مال و تسبيل منافع آن » . براساس اين تعريف عين موقوفه قابل فروش و بخشش و رهن گذاشتن نيست و فقط منافع آن بايد بنحويكه واقف معين كرده است به مصرف برسد . وقف بدين شكل يكى از بهترين نهادهاى اسلام است و از ارزنده‌ترين منابعى بوده است كه در جامعهء ايران بعد از اسلام ، براى خيرات و مبرات بوجود آمده و كليهء خدمات اجتماعى جوامع گذشتهء اين كشور را عهده‌دار بوده است . آنهمه مساجد مدارس ، شفاخانه‌ها ، آب‌انبارها ، كاروانسراهاى بين راههاى صعب العبور قديم ، پلها و نظاير آنها ، كه تعداد آنها در كنار و گوشهء اين مملكت بىشمار است ، عموما